Trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành một phần thiết yếu của đời sống kinh tế, chính trị, xã hội. Song song với những lợi ích mang lại, tội phạm mạng và các hành vi xâm phạm an ninh mạng đang ngày càng gia tăng, có tính chất xuyên quốc gia, gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với các quốc gia và người dân. Trước yêu cầu cấp thiết đó, Liên hợp quốc đã khởi xướng và thông qua Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (hay còn gọi là Công ước Hà Nội) sau 5 năm đàm phán vào ngày 24/12/2024 - văn kiện pháp lý quốc tế đầu tiên điều chỉnh toàn diện lĩnh vực này, một lĩnh vực ngày càng quan trọng và cũng đầy thách thức về mặt an ninh, pháp lý và nhân quyền.

Việc tổ chức lễ mở ký Công ước tại Hà Nội thể hiện sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với vai trò, uy tín và trách nhiệm của Việt Nam trong các vấn đề toàn cầu. Việt Nam không chỉ là nước đăng cai sự kiện, mà còn tham gia tích cực vào quá trình đàm phán, soạn thảo và vận động thông qua văn kiện.

Lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội) tổ chức tại Hà Nội – Việt Nam, tháng 10/2025.

Công ước Hà Nội là văn kiện pháp lý quốc tế đa phương đầu tiên do Liên hợp quốc chủ trì xây dựng, với mục tiêu thiết lập khuôn khổ pháp lý thống nhất để phòng, chống tội phạm mạng trên phạm vi toàn cầu gồm 9 chương, 71 điều khoản, quy định cụ thể: Các hành vi phạm tội mạng cần bị hình sự hóa; Nghĩa vụ hợp tác quốc tế giữa các quốc gia trong điều tra, thu thập chứng cứ điện tử, dẫn độ và hỗ trợ tư pháp; Biện pháp tịch thu, phong tỏa tài sản có nguồn gốc từ tội phạm mạng; Cơ chế bảo vệ nạn nhân, nhân chứng và bảo đảm quyền con người trên không gian mạng.

Công ước khẳng định rõ nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm hợp tác quốc tế nhằm duy trì trật tự, an toàn, an ninh mạng toàn cầu.

Công ước Hà Nội có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc trên nhiều phương diện, là “Hành lang pháp lý toàn cầu về chống tội phạm mạng” cụ thể:

Một là, mở ra cơ hội hình thành một “hành lang pháp lý quốc tế” về an ninh mạng, bảo đảm môi trường số an toàn, lành mạnh, phục vụ hòa bình, ổn định và phát triển bền vững đối với toàn thế giới.

Hai là, tạo cơ sở quốc tế quan trọng để Việt Nam và các quốc gia tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về an ninh mạng, an toàn thông tin và phòng, chống tội phạm công nghệ cao, qua đó góp phần thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số, phát triển kinh tế số, xã hội số và chính phủ số.

Ba là, tạo nền tảng pháp lý chung để phối hợp hiệu quả trong điều tra, truy tố, dẫn độ, chia sẻ thông tin và chứng cứ điện tử, góp phần nâng cao năng lực ứng phó với tội phạm mạng xuyên biên giới đối với các quốc gia là thành viên, trong đó có Việt Nam.

Bốn là, góp phần nâng cao năng lực bảo vệ chủ quyền quốc gia, giữ vững an ninh, trật tự trong không gian mạng, đồng thời tăng hiệu quả đấu tranh với các hành vi phạm tội sử dụng công nghệ cao.

Năm là, Công ước Hà Nội còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết và trách nhiệm quốc tế trong phòng, chống tội phạm mạng. Việc thông qua và ký kết Công ước Hà Nội đánh dấu bước tiến mang tính lịch sử của cộng đồng quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm mạng. Công ước thể hiện tinh thần hợp tác đa phương, đề cao nguyên tắc thượng tôn pháp luật trong quản trị không gian mạng, qua đó củng cố niềm tin và đoàn kết giữa các quốc gia đối với Liên hợp quốc.

Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng được ký tại Thủ đô Hà Nội là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt, dấu mốc lịch sử quan trọng, khẳng định vai trò, uy tín và trách nhiệm của Việt Nam trong hợp tác quốc tế về an ninh mạng, góp phần định hình trật tự pháp lý mới trên không gian mạng toàn cầu. Đây cũng là dịp khẳng định chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước về hội nhập quốc tế chủ động, toàn diện, sâu rộng, trên cơ sở thượng tôn pháp luật và tôn trọng chủ quyền quốc gia trong không gian mạng; đồng thời, thể hiện sự chủ động của Việt Nam trong vai trò kiến tạo cũng như dẫn dắt, định hình các luật chơi quốc tế./.

Khoa Luật.