Việc Công ước được ký tại Việt Nam là dấu mốc tự hào, thể hiện sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với đóng góp của Việt Nam trong giải quyết các vấn đề toàn cầu, hướng tới một tương lai ổn định, an toàn và bền vững. Công ước gửi đi thông điệp mạnh mẽ về quyết tâm của nhân loại trong việc đấu tranh chống tội phạm mạng, xây dựng thế giới hòa bình, công bằng và thượng tôn pháp luật.

Công ước Hà Nội là cơ sở pháp lý toàn cầu đầu tiên về hợp tác phòng, chống tội phạm mạng, có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường hợp tác quốc tế nhằm ngăn chặn tội phạm xuyên quốc gia, đặc biệt là ma túy, mua bán người và tội phạm có tổ chức. Công ước gồm 9 chương với 71 điều, quy định những nội dung cơ bản sau:

Một là, những quy định chung

Từ Điều 1 đến Điều 5, Chương I của Công ước quy định các điều khoản chung về phòng, chống tội phạm mạng. Công ước khẳng định sự đoàn kết giữa các quốc gia thành viên vì mục tiêu chung là ngăn ngừa và đấu tranh với tội phạm mạng, thông qua việc tăng cường hợp tác quốc tế, thúc đẩy hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực, đặc biệt đối với các nước đang phát triển. Những quy định này tạo nền tảng pháp lý cơ bản cho việc triển khai các biện pháp phòng, chống tội phạm mạng trên phạm vi toàn cầu.

Hai là, quy định về hình sự hóa hành vi phạm tội

Từ Điều 6 đến Điều 21, Chương II quy định các hành vi phạm tội thuộc phạm vi điều chỉnh của Công ước, bao gồm: các tội phạm truyền thống được thực hiện qua hệ thống công nghệ thông tin – truyền thông, và các tội phạm phát sinh trực tiếp trên không gian mạng; cùng với đó là quy định về thời hiệu, truy tố, xét xử và xử phạt.

Việc hình sự hóa các hành vi phạm tội mạng là cơ sở pháp lý quan trọng cho nỗ lực phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý mối đe dọa ngày càng gia tăng của tội phạm mạng, cũng như giảm thiểu tác động tiêu cực của chúng đối với xã hội. Truy tố và xử lý nghiêm minh các đối tượng phạm tội góp phần răn đe, ngăn chặn việc lợi dụng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) cho các mục đích phi pháp.

Ba là, quy định về thẩm quyền

Điều 22 của Công ước quy định nghĩa vụ thiết lập thẩm quyền trong việc điều tra, truy tố và xét xử các hành vi phạm tội mạng. Quy định về quyền tài phán đặt ra các nguyên tắc rõ ràng và linh hoạt nhằm ngăn chặn tội phạm lợi dụng khoảng trống pháp lý để trốn tránh trách nhiệm, đồng thời xác định phạm vi thẩm quyền mà các quốc gia thành viên có thể thực hiện. Quy định này kế thừa từ Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (UNTOC) và Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng (UNCAC).

Bốn là, các biện pháp tố tụng và thực thi pháp luật

Từ Điều 23 đến Điều 34, Chương IV của Công ước quy định phạm vi và các biện pháp tố tụng hình sự, thực thi pháp luật mà cơ quan chức năng các nước cần áp dụng. Nội dung bao gồm: lưu trữ và công bố dữ liệu; thu thập dữ liệu kết nối; chặn thu dữ liệu nội dung; phong tỏa, thu giữ và tịch thu tài sản do phạm tội mà có; lập án tích; bảo vệ nhân chứng, hỗ trợ và bảo vệ nạn nhân. Ngoài ra, Công ước cũng nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ các điều kiện và biện pháp bảo vệ quyền con người trong quá trình thực thi công vụ.

Năm là, quy định về hợp tác quốc tế

Từ Điều 35 đến Điều 52, Chương V quy định các nguyên tắc, hình thức và biện pháp hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm mạng, bao gồm: bảo vệ dữ liệu cá nhân; dẫn độ; chuyển giao người bị kết án; chuyển giao thủ tục tố tụng; hợp tác thông qua mạng lưới cơ quan thực thi pháp luật 24/7; lưu trữ và chia sẻ dữ liệu; tương trợ tư pháp trong tiếp cận, thu thập và chặn thu dữ liệu; điều tra chung; thu hồi và tịch thu tài sản do phạm tội mà có; hoàn trả tài sản cho quốc gia hoặc tổ chức bị hại. Đây là cơ sở quan trọng để các quốc gia phối hợp hiệu quả trong điều tra, truy tố tội phạm mạng - đặc biệt khi chứng cứ, nghi phạm hoặc tài sản vượt ra ngoài biên giới quốc gia.

Sáu là, quy định về các biện pháp phòng ngừa tội phạm mạng

Điều 53, Chương VI quy định các biện pháp phòng ngừa tội phạm mạng nhằm giảm thiểu rủi ro và mối đe dọa trên không gian mạng. Các biện pháp bao gồm: tăng cường hợp tác giữa các cơ quan thực thi pháp luật; nâng cao nhận thức cộng đồng; củng cố năng lực hệ thống tư pháp hình sự; đẩy mạnh phối hợp giữa khu vực công và tư. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng huy động sự tham gia tích cực của Chính phủ, khu vực tư nhân, giới học thuật, tổ chức xã hội dân sự và toàn thể công chúng trong công tác phòng ngừa tội phạm mạng.

Bảy là, quy định về hỗ trợ kỹ thuật và trao đổi thông tin

Từ Điều 54 đến Điều 56, Chương VII quy định nguyên tắc và các hình thức hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ thông tin nhằm nâng cao năng lực của cơ quan thực thi pháp luật và tăng hiệu quả phòng, chống tội phạm mạng. Các hình thức hỗ trợ bao gồm: đào tạo nghiệp vụ điều tra, truy tố, xét xử; xây dựng năng lực thu thập và chia sẻ dữ liệu; hỗ trợ trang thiết bị kỹ thuật; đào tạo về tương trợ tư pháp, bảo vệ nạn nhân và nhân chứng; đào tạo ngôn ngữ; hỗ trợ tài chính, kỹ thuật và chia sẻ kinh nghiệm, thực tiễn tốt trong phòng, chống tội phạm mạng.

Tám là, cơ chế thực thi Công ước

Điều 57 và Điều 58 quy định cơ chế thực thi, trong đó nêu rõ chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Hội nghị các quốc gia thành viên, bao gồm việc tổ chức đánh giá định kỳ tình hình thực thi Công ước; đồng thời quy định vai trò hỗ trợ của Ban Thư ký.

Công ước Hà Nội đã được mở ký ngày 25/10/2025 tại Hà Nội, Việt Nam, và tiếp tục được mở ký tại Trụ sở Liên hợp quốc ở New York đến ngày 31/12/2026. Việc ký kết Công ước đánh dấu bước tiến quan trọng trong hợp tác quốc tế, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho sự đoàn kết toàn cầu trong phòng, chống tội phạm mạng./.

Khoa Luật - Học viện ANND.