Việc ban hành Nghị định 289 đánh dấu bước tiến quan trọng, thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc kiến tạo nguồn lực tương xứng, đổi mới toàn diện công tác pháp luật, hướng tới xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ, tiên tiến, đáp ứng kịp thời yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế. Cụ thể:

Một là, đột phá về cơ chế tài chính và định mức chi tiêu

 Nghị định 289 thiết lập khung định mức khoán chi mới, cao hơn và linh hoạt hơn so với quy định tại Thông tư số 338/2016/TT-BTC ngày 28/12/2016 của Bộ Tài chính về lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí ngân sách nhà nước bảo đảm cho công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Định mức khoán chi cho việc soạn thảo, lấy ý kiến, thẩm định dự án luật được nâng lên đáng kể, đặc biệt đối với các dự án luật phức tạp, liên quan đến công nghệ mới và có phạm vi ảnh hưởng rộng. Lần đầu tiên, Nghị định quy định chi tiết và áp dụng định mức khoán chi vượt trội cho hoạt động nghiên cứu cơ bản, khảo sát thực tế chuyên sâu phục vụ trực tiếp việc hình thành chính sách và xây dựng pháp luật, tạo cơ sở thực tiễn vững chắc cho các dự án luật trong tương lai.

Định mức chi cho hoạt động truyền thông pháp luật và kiểm tra việc thi hành văn bản quy phạm pháp luật quan trọng cũng được điều chỉnh tăng, bảo đảm pháp luật được đưa vào cuộc sống một cách hiệu quả.

Việc thành lập và vận hành Quỹ hỗ trợ là cơ chế tài chính linh hoạt, chủ động, giúp giải quyết nhanh chóng các vấn đề phát sinh trong công tác pháp luật mà ngân sách thường xuyên khó đáp ứng. Quỹ hỗ trợ trực thuộc Bộ Tư pháp, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận. Quỹ là đơn vị sự nghiệp công do ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên, có tư cách pháp nhân, có con dấu, có ngân sách và báo cáo tài chính riêng; được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước và các ngân hàng thương mại hoạt động hợp pháp tại Việt Nam theo quy định của pháp luật.

Quỹ hỗ trợ kinh phí cho các dự án xây dựng pháp luật, tổ chức thi hành pháp luật có tính chất liên ngành, phức tạp, cấp bách; hỗ trợ các đề án thử nghiệm cơ chế, chính sách mới; hỗ trợ hoạt động giám sát, kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật; hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật. Việc tiếp nhận nguồn hỗ trợ hợp pháp ngoài ngân sách và sử dụng Quỹ được bảo đảm minh bạch, công khai.

Nghị định 289 cũng quy định rõ cơ chế tài chính và quy trình triển khai các dự án thử nghiệm chính sách mới theo Nghị quyết số 197/2025/QH15. Các cơ quan thực hiện thí điểm được Quỹ hỗ trợ kinh phí cho các hoạt động như đánh giá tác động, tổ chức hội thảo, tổng kết và điều chỉnh chính sách trước khi nhân rộng. Việc đánh giá tác động được yêu cầu thực hiện độc lập, chuyên nghiệp, ứng dụng các phương pháp lượng hóa hiện đại nhằm bảo đảm cơ sở dữ liệu tin cậy phục vụ việc quyết định chính thức hóa chính sách.

Hai là, chính sách đặc thù về nhân lực

 Nghị định 289 tạo điều kiện cho cơ quan nhà nước thuê chuyên gia, nhà khoa học có trình độ cao, giàu kinh nghiệm, chuyên gia quốc tế tham gia vào quá trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Chi phí thuê chuyên gia được áp dụng theo mức thù lao thỏa đáng, bảo đảm thu hút nguồn nhân sự chất lượng cao phục vụ công tác pháp luật.

Việc thuê chuyên gia hoặc tổ chức tư vấn nước ngoài để tư vấn, hỗ trợ nghiên cứu chính sách, giải quyết tranh chấp quốc tế hoặc xử lý vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình hội nhập phải được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền và tuân thủ quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước, quản lý hoạt động đối ngoại.

Ba là, chính sách đặc thù về đãi ngộ

Nghị định 289 quy định chế độ ưu đãi đối với chuyên gia là người Việt Nam ở nước ngoài hoặc người nước ngoài theo quy định của pháp luật về thu hút cá nhân hoạt động khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Công chức làm công tác pháp luật được ưu tiên cử đi đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về pháp lý quốc tế, ngoại ngữ và các lĩnh vực pháp luật mới tại các cơ sở đào tạo uy tín ở nước ngoài.

Nghị định đã đưa ra những đáp án quan trọng cho bài toán về nguồn lực tài chính, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đây là những tiền đề quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả, tính kịp thời của công tác xây dựng và thi hành pháp luật, bảo đảm chất lượng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tạo động lực mạnh mẽ cho quá trình phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Việc triển khai Nghị định 289 trong thực tiễn được kỳ vọng sẽ tạo nguồn động lực to lớn thúc đẩy công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới./.

Khoa Luật - Học viện ANND.