Ngày 10/ 12/ 2025, Quốc hội ban hành Luật số 118/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến an ninh, trật tự. Đây là đạo luật có ý nghĩa quan trọng, nhằm kịp thời hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương, đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh, trật tự, cư trú, căn cước, xuất nhập cảnh, giao thông đường bộ, phòng cháy chữa cháy và quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ.

Luật số 118/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung các quy định tại 10 luật gồm: Luật Cảnh vệ; Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam; Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam; Luật Cư trú; Luật Căn cước; Luật Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở; Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ; Luật Đường bộ; Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ; Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

1. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, không yêu cầu nộp lại giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu

Một điểm mới đáng chú ý là Luật bổ sung quy định về việc khai thác, sử dụng thông tin trong cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành để giải quyết thủ tục hành chính. Luật bổ sung Điều 6a vào Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam. Theo đó, đối với giấy tờ, thông tin thuộc thành phần hồ sơ đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành mà cơ quan tiếp nhận, giải quyết thủ tục có thể khai thác, sử dụng được thì không yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân phải cung cấp lại. Trong lĩnh vực xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam, Luật đã sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 40 theo hướng: nếu giấy tờ, thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu và cơ quan giải quyết thủ tục có thể khai thác được thì không yêu cầu công dân phải cung cấp lại. Quy định này thể hiện rõ tinh thần cải cách hành chính, giảm giấy tờ, giảm thời gian đi lại, tạo thuận lợi hơn cho người dân, tổ chức, doanh nghiệp khi thực hiện thủ tục hành chính.

2. Bổ sung chính sách thị thực ưu đãi đối với nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao

Luật bổ sung nhóm thị thực mới nhằm thu hút nhân lực chất lượng cao, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số. Tại khoản 2 Điều 2, Luật bổ sung khoản 22 và khoản 23 vào Điều 8 của Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam, gồm: (1) Thị thực ký hiệu UĐ1: cấp cho người nước ngoài là nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao và các trường hợp được ưu đãi theo quy định; (2) Thị thực ký hiệu UĐ2: cấp cho vợ, chồng, con dưới 18 tuổi của người nước ngoài được cấp thị thực UĐ1; (3) quy định thị thực ký hiệu LS, ĐT1, ĐT2, UĐ1, UĐ2 có thời hạn không quá 05 năm (khoản 3 Điều 2 sửa đổi, bổ sung khoản 6 Điều 9); quy định thẻ tạm trú ký hiệu ĐT1, UĐ1, UĐ2 có thời hạn không quá 10 năm (Khoản 10 Điều 2 sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 38). Đây là điểm mới có ý nghĩa trong thu hút chuyên gia, nhân lực công nghệ cao, đồng thời vẫn đặt trong yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội.

3. Tạo thuận lợi hơn trong cấp hộ chiếu, sử dụng căn cước điện tử

Đối với công dân Việt Nam, Luật có nhiều sửa đổi liên quan đến thủ tục xuất cảnh, nhập cảnh, cụ thể: (1)  người đề nghị cấp, gia hạn hộ chiếu có thể xuất trình thẻ căn cước công dân, thẻ căn cước hoặc căn cước điện tử tại cơ quan có thẩm quyền; (2) cho phép người đề nghị cấp hộ chiếu xuất trình thẻ căn cước công dân, thẻ căn cước, căn cước điện tử hoặc hộ chiếu còn giá trị sử dụng; (3) quy định hộ chiếu phổ thông cấp theo thủ tục rút gọn có thời hạn không quá 12 tháng, không được gia hạn và chỉ có giá trị sử dụng 01 lần khi xuất cảnh Việt Nam hoặc nhập cảnh Việt Nam. Các quy định này góp phần tạo thuận lợi cho công dân, phù hợp với xu hướng sử dụng giấy tờ điện tử, dữ liệu điện tử trong giải quyết thủ tục hành chính.

4. Nhiều điểm mới về cư trú, thông báo lưu trú và khai báo tạm vắng

Luật sửa đổi nhiều nội dung của Luật Cư trú nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương và việc ứng dụng dữ liệu dân cư.

Tại khoản 1 Điều 4, Luật sửa đổi, bổ sung Điều 2 của Luật Cư trú, xác định cư trú là việc công dân sinh sống tại một địa điểm thuộc đơn vị hành chính cấp xã; cơ quan đăng ký cư trú là Công an xã, phường, đặc khu.

Một điểm mới đáng chú ý là tại khoản 4 Điều 4, Luật sửa đổi, bổ sung Điều 20, theo đó người dưới 6 tuổi được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp không thuộc quyền sở hữu của mình khi về ở với cha, mẹ, người giám hộ mà không cần sự đồng ý của chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đó.

Về thông báo lưu trú, khoản 9 Điều 4 sửa đổi, bổ sung Điều 30. Theo đó, khi có người lưu trú qua đêm, thành viên hộ gia đình, người đại diện cơ sở chữa bệnh, cơ sở lưu trú du lịch, chủ sở hữu hoặc người được giao quản lý phương tiện và các cơ sở lưu trú khác có trách nhiệm thông báo lưu trú với cơ quan đăng ký cư trú. Việc thông báo lưu trú được thực hiện trước 23 giờ của ngày bắt đầu lưu trú; trường hợp người đến lưu trú sau 23 giờ thì thông báo trước 08 giờ ngày hôm sau.

Về khai báo tạm vắng, khoản 10 Điều 4 sửa đổi, bổ sung Điều 31, quy định công dân khai báo tạm vắng qua Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc ứng dụng định danh quốc gia. Quy định này giúp người dân thực hiện thủ tục thuận tiện hơn, giảm việc phải trực tiếp đến cơ quan công an trong nhiều trường hợp.

5. Nâng cao giá trị sử dụng của căn cước điện tử và ứng dụng định danh quốc gia

Luật sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng trong Luật Căn cước. Đặc biệt tại khoản 1 Điều 5, Luật sửa đổi, bổ sung khoản 18 Điều 3, làm rõ ứng dụng định danh quốc gia VNeID là ứng dụng trên thiết bị số phục vụ định danh điện tử, xác thực điện tử trong giải quyết thủ tục hành chính, dịch vụ công và các giao dịch khác trên môi trường điện tử.

6. Hoàn thiện quy định về lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở

Luật cũng sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Luật Lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở. Tại Điều 6, Luật sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến tổ chức, hoạt động của lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, trong đó có việc điều chỉnh thuật ngữ, thẩm quyền và trách nhiệm báo cáo cho phù hợp với mô hình tổ chức đơn vị hành chính mới, đặc biệt là tại đặc khu không tổ chức Hội đồng nhân dân. Quy định này góp phần bảo đảm lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở hoạt động thống nhất, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự ngay từ địa bàn dân cư.

7. Bổ sung quy định bảo đảm an toàn cho trẻ em trên xe ô tô

Một điểm mới được nhiều người dân quan tâm là quy định về bảo đảm an toàn cho trẻ em khi đi ô tô. Tại khoản 3 Điều 7, Luật sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 10 của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Theo đó, khi chở trẻ em dưới 10 tuổi và chiều cao dưới 1,35 mét trên xe ô tô, người lái xe không được cho trẻ em ngồi cùng hàng ghế với người lái xe, trừ xe ô tô chỉ có một hàng ghế; đồng thời phải sử dụng, hướng dẫn sử dụng thiết bị an toàn phù hợp cho trẻ em, trừ xe ô tô kinh doanh vận tải hành khách. Quy định này có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2026 theo quy định tại điểm a khoản 20 Điều 7 và Điều 11 của Luật số 118/2025/QH15. Đây là quy định có ý nghĩa nhân văn, góp phần bảo vệ trẻ em, hạn chế nguy cơ thương tích khi tham gia giao thông bằng ô tô.

8. Tăng cường quản lý dữ liệu giám sát hành trình, hình ảnh người lái xe và khoang chở khách

Luật sửa đổi, bổ sung nhiều quy định liên quan đến dữ liệu giao thông, thiết bị giám sát hành trình và thiết bị ghi nhận hình ảnh.

Tại khoản 2 Điều 7, Luật sửa đổi, bổ sung Điều 9 của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, nghiêm cấm hành vi làm gián đoạn hoạt động hoặc làm sai lệch dữ liệu của thiết bị giám sát hành trình, thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe, thiết bị ghi nhận hình ảnh khoang chở khách. Đồng thời, nghiêm cấm việc sử dụng dữ liệu từ các thiết bị này để xâm phạm nhân phẩm, danh dự, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.

Tại khoản 6 Điều 7, Luật sửa đổi, bổ sung Điều 35, quy định một số loại xe phải lắp thiết bị giám sát hành trình, thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe, thiết bị ghi nhận hình ảnh khoang chở khách theo từng nhóm phương tiện.

Tại khoản 17 Điều 7, Luật sửa đổi, bổ sung Điều 71, quy định về hệ thống giám sát bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn giao thông đường bộ; hệ thống quản lý dữ liệu thiết bị giám sát hành trình, thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe, khoang chở khách; hệ thống thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ kiểm tra tải trọng xe cơ giới.

Đồng thời, điểm b khoản 20 Điều 7 quy định lộ trình thực hiện: việc lắp thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe đối với một số loại xe có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2028; việc lắp thiết bị ghi nhận hình ảnh khoang chở khách đối với xe ô tô kinh doanh vận tải hành khách từ 08 chỗ trở lên có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2029 và thực hiện theo lộ trình do Chính phủ quy định.

9. Phân định rõ hơn trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực giao thông đường bộ

Luật có nhiều sửa đổi nhằm phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ nhằm quản lý thống nhất, rõ trách nhiệm, tránh chồng chéo trong tổ chức thực hiện.

Tại khoản 19 Điều 7, Luật sửa đổi, bổ sung Điều 87 của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Theo đó, Bộ Công an là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thực hiện thống nhất quản lý nhà nước về trật tự, an toàn giao thông đường bộ, sát hạch, cấp giấy phép lái xe; Bộ Xây dựng thực hiện quản lý nhà nước về đào tạo lái xe, chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường của xe cơ giới, xe máy chuyên dùng, phụ tùng xe cơ giới và các nhiệm vụ quản lý khác theo quy định.

Tại khoản 11, khoản 12, khoản 13 và khoản 14 Điều 7, Luật cũng sửa đổi các quy định liên quan đến giấy phép lái xe, đào tạo lái xe, sát hạch lái xe, cấp đổi, cấp lại và thu hồi giấy phép lái xe.

10. Sửa đổi quy định về quản lý đường bộ phù hợp với mô hình chính quyền địa phương

Tại Điều 8, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đường bộ. Trong đó, khoản 1 Điều 8 sửa đổi, bổ sung khoản 6 Điều 2, xác định cơ quan quản lý đường bộ gồm cơ quan thuộc Bộ Xây dựng, cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Ủy ban nhân dân cấp xã. Đáng chú ý, khoản 3 Điều 8 sửa đổi, bổ sung Điều 8 của Luật Đường bộ về phân loại đường bộ theo cấp quản lý, gồm: quốc lộ, đường tỉnh, đường xã, đường thôn, đường đô thị, đường chuyên dùng. Quy định này góp phần làm rõ trách nhiệm quản lý, bảo trì, khai thác kết cấu hạ tầng đường bộ sau khi tổ chức lại đơn vị hành chính.

11. Sửa đổi quy định về quản lý vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ

Tại Điều 9, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ với một số điểm đáng chú ý gồm: sửa đổi thẩm quyền, trách nhiệm trong trang bị, tiếp nhận, phân loại, tiêu hủy, bàn giao vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ; bổ sung việc sử dụng ứng dụng định danh quốc gia trong một số thủ tục; điều chỉnh một số quy định về hồ sơ, điều kiện kinh doanh, dịch vụ nổ mìn, bảo quản vật liệu nổ công nghiệp.

12. Sửa đổi quy định về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ

Tại Điều 10, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Trong đó, khoản 1 Điều 10 sửa đổi, bổ sung khoản 4 Điều 7, quy định Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý nhà nước về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ tại địa phương. Quy định này nhấn mạnh vai trò, trách nhiệm của chính quyền địa phương trong công tác phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ; đồng thời yêu cầu mỗi cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân nâng cao ý thức phòng ngừa, không để xảy ra cháy, nổ, sự cố đáng tiếc.

Luật số 118/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến an ninh, trật tự là văn bản pháp luật quan trọng, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong tình hình mới. Những điểm mới của Luật thể hiện rõ chủ trương đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, khai thác hiệu quả dữ liệu quốc gia, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.

Các quy định mới về cư trú, căn cước, xuất nhập cảnh, trật tự an toàn giao thông đường bộ, phòng cháy chữa cháy, quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở đều có ý nghĩa thiết thực, gắn trực tiếp với đời sống của Nhân dân. Việc nắm rõ và thực hiện đúng các quy định này không chỉ giúp người dân thuận lợi hơn trong giải quyết thủ tục hành chính, mà còn góp phần xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh, kỷ cương.

Khoa Luật - Học viện ANND.