Ngày 22/5/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 147/NQ-CP ban hành Chiến lược tổng thể quốc gia phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (sau đây gọi là Chiến lược). Đây là lần đầu tiên Việt Nam ban hành một chiến lược tổng thể quốc gia về lĩnh vực này, cụ thể hóa nhiệm vụ chủ động ứng phó với các nguy cơ đe dọa an ninh phi truyền thống mà Đảng đã xác định từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI (năm 2011) và tiếp tục nhấn mạnh qua các kỳ đại hội sau. Nghị quyết là văn kiện có ý nghĩa quan trọng, thể hiện tư duy chủ động của Đảng và Nhà nước trong nhận diện, phòng ngừa và ứng phó với những thách thức an ninh mới, góp phần bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và tạo môi trường ổn định cho phát triển đất nước.

Chiến lược được xây dựng trong bối cảnh các đe dọa an ninh phi truyền thống ngày càng đa dạng, phức tạp và có khả năng tác động trên phạm vi rộng. Những vấn đề như biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường, an ninh mạng, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, tội phạm xuyên quốc gia và tội phạm sử dụng công nghệ cao không chỉ gây thiệt hại trực tiếp về kinh tế, xã hội mà còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến ổn định chính trị, an ninh quốc gia và cuộc sống của Nhân dân. Đặc điểm nổi bật của các đe dọa này là tính liên ngành, liên vùng, xuyên biên giới, có mối quan hệ tác động qua lại và khó giải quyết bằng các biện pháp đơn lẻ. Do đó, yêu cầu đặt ra là phải có cách tiếp cận tổng thể, thống nhất, huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trên cơ sở đó, Chiến lược xác định các lĩnh vực ưu tiên trước mắt gồm: biến đổi khí hậu; môi trường; an ninh mạng; an ninh y tế; phòng, chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia và khủng bố.

Về quan điểm chỉ đạo, Chiến lược xác định 08 quan điểm, trong đó khẳng định phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống là trách nhiệm, quyền lợi, nghĩa vụ trọng yếu, thường xuyên của cả hệ thống chính trị và của toàn dân, đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng, sự quản lý tập trung, thống nhất của Nhà nước; phát huy mọi nguồn lực trong nước và quốc tế, trong đó người dân và doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm và là chủ thể. Chiến lược yêu cầu lấy phòng ngừa là căn bản, chiến lược, với phương châm từ sớm, từ xa, từ cơ sở; chủ động loại bỏ nguyên nhân, điều kiện có thể dẫn đến phát sinh, phát triển các đe dọa an ninh phi truyền thống; đồng thời chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện, phương án để ứng phó kịp thời, hiệu quả khi tình huống xảy ra.

Chiến lược nhấn mạnh yêu cầu kết hợp chặt chẽ nhiệm vụ phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống trong từng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, gắn với yêu cầu phát triển bền vững; phát huy sức mạnh tổng hợp của các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và người dân; thực hiện tốt phương châm “ba chủ động” (chủ động phương án, chủ động con người, chủ động phương tiện) và “bốn tại chỗ” (chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, vật tư, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ). Việc ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và mở rộng hợp tác quốc tế được xác định là những yếu tố quan trọng nhằm nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và xử lý các nguy cơ an ninh phi truyền thống.

Về mục tiêu, Chiến lược hướng tới tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội trong phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống, từng bước xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia có khả năng quản trị hiệu quả các đe dọa này, bảo đảm an toàn cho người dân và xã hội. Mục tiêu cụ thể, đến năm 2030, toàn hệ thống chính trị, toàn dân được tuyên truyền, giáo dục, nhận diện về các đe dọa an ninh phi truyền thống, từ đó nhận thức rõ trách nhiệm và quán triệt tốt phương châm “bốn tại chỗ” trong phòng ngừa, ứng phó.

Về thể chế, năm 2026 hoàn thành việc rà soát hệ thống pháp luật liên quan; năm 2030 hoàn thành việc sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật quy định tiêu chuẩn, quy chuẩn trong từng ngành, lĩnh vực làm cơ sở xác định cấp độ, mức độ và cơ chế phòng ngừa, ứng phó, đồng thời hoàn thành bộ chỉ số an ninh, an sinh, an toàn quốc gia làm cơ sở xác định cảnh báo và tổ chức hoạt động phòng ngừa, ứng phó.

Về dự báo, cảnh báo sớm, năm 2030, 100% địa bàn trọng điểm về các đe dọa an ninh phi truyền thống được bố trí hệ thống theo dõi, giám sát và cảnh báo sớm trong các lĩnh vực địa chất, biến đổi khí hậu, môi trường, nguồn nước, năng lượng, y tế và phòng, chống tội phạm; hình thành cơ sở dữ liệu liên quan các đe dọa an ninh phi truyền thống trong Trung tâm Dữ liệu quốc gia, hướng đến hệ thống dữ liệu liên thông, đầy đủ, đồng bộ theo chiều dọc (từ Trung ương xuống địa phương) và chiều ngang (liên bộ, liên ngành).

Về lực lượng và nguồn lực, Chiến lược đặt yêu cầu hình thành cơ chế điều hành ở các cấp đối với các đe dọa nghiêm trọng; 100% lực lượng trực tiếp ứng phó được huấn luyện, diễn tập sát thực tế; bước đầu triển khai một số dự án, công trình lưỡng dụng; có nguồn lực dự trữ phù hợp và hình thành quỹ phòng ngừa, ứng phó ở các cấp với sự đóng góp của Nhà nước và xã hội. Tầm nhìn đến năm 2045 xác định cả hệ thống chính trị và toàn dân nhận diện rõ, chủ động phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống; hệ thống pháp luật đồng bộ, phù hợp với luật pháp quốc tế; năng lực dự báo, cảnh báo sớm tương đương các nước phát triển; lực lượng tại chỗ ở cơ sở ứng phó hiệu quả, có lực lượng cơ động sẵn sàng tham gia hợp tác quốc tế; hệ thống hạ tầng lưỡng dụng và nguồn dự trữ đủ khả năng ứng phó, khôi phục sau thảm họa, sự cố; Việt Nam là thành viên tích cực, có trách nhiệm trong các khuôn khổ hợp tác quốc tế về lĩnh vực này.

Để thực hiện các mục tiêu trên, Chiến lược đề ra 08 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm.

Nhóm thứ nhất là hình thành cơ chế điều hành, quản lý công tác phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống bảo đảm tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương; rà soát, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, khắc phục tình trạng chồng chéo hoặc thiếu thống nhất trong phối hợp xử lý các tình huống.

Nhóm thứ hai là hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống, nhất là các quy định về thẩm quyền, trách nhiệm, cơ chế phối hợp và huy động nguồn lực.

Nhóm thứ ba là nâng cao năng lực dự báo chiến lược, hiệu quả quản lý nhà nước, quản trị quốc gia, kiểm soát rủi ro để chủ động phòng ngừa, ứng phó, thích ứng với các đe dọa an ninh phi truyền thống.

Nhóm thứ tư là đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, tạo thế và lực, huy động sức mạnh toàn dân và xã hội hóa nguồn lực, gắn phòng ngừa, ứng phó với yêu cầu phát triển bền vững; tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống hạ tầng, bảo đảm an ninh môi trường, năng lượng, lương thực và nguồn nước. Các nhóm thứ năm, thứ sáu và thứ bảy lần lượt hướng vào việc tăng cường thông tin, truyền thông nâng cao nhận thức, tổ chức tập huấn, diễn tập các kịch bản ứng phó; bồi dưỡng, nâng cao kiến thức, kỹ năng cho đội ngũ cán bộ tham gia phòng ngừa, ứng phó; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại kết hợp nghiên cứu, phát triển lý luận về an ninh phi truyền thống. Nhóm thứ tám là tăng cường hợp tác quốc tế thông qua chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và phối hợp giải quyết các vấn đề xuyên biên giới, đáp ứng yêu cầu đặt ra trong bối cảnh các đe dọa an ninh phi truyền thống ngày càng mang tính toàn cầu.

Về tổ chức thực hiện, Nghị quyết xác định trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương trong triển khai Chiến lược theo chức năng, nhiệm vụ được giao. Trong đó, Bộ Công an là cơ quan thường trực giúp Chính phủ theo dõi, đôn đốc, tổng hợp và tham mưu triển khai Nghị quyết, đồng thời chủ trì, phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các cơ quan thông tấn, báo chí tổ chức tuyên truyền, phổ biến rộng rãi Chiến lược; các bộ, ngành liên quan và chính quyền địa phương có trách nhiệm xây dựng kế hoạch, bố trí nguồn lực và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ thuộc lĩnh vực, địa bàn quản lý. Triển khai Nghị quyết, Bộ Công an đã ban hành Kế hoạch số 437/KH-BCA ngày 21/7/2025 xác định các nhóm nhiệm vụ và phân công thực hiện trong giai đoạn 2025 - 2030. Theo kết quả sơ kết một năm thực hiện tại Hội nghị toàn quốc ngày 28/10/2026, 100% bộ, ngành, địa phương đã ban hành kế hoạch triển khai; 06 cơ quan được giao xây dựng 11 kịch bản khung ứng phó, trong đó 05 kịch bản đã được ban hành. Sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan, tổ chức là điều kiện quan trọng bảo đảm tính thống nhất và hiệu quả trong quá trình thực hiện.

Nghị quyết số 147/NQ-CP ngày 22/5/2025 của Chính phủ đã xác lập định hướng chiến lược tổng thể, lâu dài đối với công tác phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống ở Việt Nam. Giá trị nổi bật của Chiến lược là chuyển mạnh từ tư duy ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, dự báo và quản trị rủi ro; đồng thời đề cao trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn dân trong bảo đảm an ninh, an toàn quốc gia. Việc triển khai hiệu quả Chiến lược sẽ góp phần nâng cao năng lực quản trị quốc gia, bảo vệ cuộc sống bình yên của Nhân dân, giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Nguyễn Doãn Phương - Khoa Luật, Học viện ANND.